Cao tốc Bắc – Nam: Nguy cơ trì hoãn tiến độ
Từng gặp phải những khó khăn và thách thức tương tự như giai đoạn 1, các tuyến cao tốc Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2 (2021 – 2025) đang trải qua sự trì hoãn trong việc duy trì tiến độ cần thiết.
Vừa làm vừa chờ đất, cát, mặt bằng
Bộ GTVT vừa ban hành một văn bản yêu cầu Cục Quản lý đầu tư xây dựng và các ban quản lý dự án (QLDA) đảm bảo vai trò làm chủ đầu tư cho 6/12 dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2. Điều này đồng nghĩa với việc tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ của các dự án này, sau khi đã được kiểm tra và xác minh bởi 3 đoàn công tác của Thanh tra Bộ tại các đoạn: Bãi Vọt – Hàm Nghi, Bùng – Vạn Ninh, Quảng Ngãi – Hoài Nhơn, Hoài Nhơn – Quy Nhơn, Vân Phong – Nha Trang, và Hậu Giang – Cà Mau.
Dù đã ghi nhận những nỗ lực đáng kể từ phía chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương, Thanh tra Bộ vẫn phát hiện rằng tiến độ thi công và giải ngân các dự án đang chậm hơn so với yêu cầu đặt ra. Cụ thể, trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến cuối tháng 8 năm nay, 12 dự án đã khởi công đồng loạt, tuy nhiên, tổng giá trị giải ngân chỉ đạt hơn 8.100 tỉ đồng, tương đương chưa đầy 9% giá trị hợp đồng xây lắp. Con số này cho thấy sự chậm trễ gần 1,4% so với kế hoạch đề ra.
Theo tính toán của Vụ Kế hoạch – Đầu tư (Bộ GTVT), tính đến cuối tháng 8 năm 2023, các dự án thành phần của cao tốc Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2 đã giải ngân được gần 26.800 tỷ đồng, đạt 59% của kế hoạch vốn được giao. Tuy nhiên, có một số dự án vẫn chưa đạt được mức giải ngân theo kế hoạch đã đăng ký, bao gồm:
1. Đoạn Bãi Vọt – Hàm Nghi (chỉ đạt 84% của kế hoạch).
2. Đoạn Chí Thạnh – Vân Phong (chỉ đạt 83% của kế hoạch).
3. Đoạn Quảng Ngãi – Hoài Nhơn (chỉ đạt 84% của kế hoạch).
4. Đoạn Quy Nhơn – Chí Thạnh (chỉ đạt 85% của kế hoạch).
Các con số này thể hiện sự cần thiết trong việc tăng cường nỗ lực để đảm bảo tiến độ và kế hoạch đầu tư cho các dự án cao tốc này.
Mặc dù sự nỗ lực trong việc tăng tỷ lệ giải phóng mặt bằng, dự án cao tốc Bắc – Nam vẫn phải đối mặt với thách thức về tiến độ giải ngân, khiến cho việc triển khai công tác thi công vẫn chưa thể đồng loạt. Đặc biệt, những vị trí quan trọng vẫn “đắp chiếu” do mặt bằng chưa thể sử dụng đúng mục đích.
Khu vực nút giao Cổ Mã trên địa bàn H.Vạn Ninh (Khánh Hòa) là một ví dụ rõ ràng về tình trạng khó khăn trong quá trình tái định cư, khiến 13 hộ dân vẫn còn đang ở tại địa điểm cũ do gặp rắc rối trong công tác áp giá đền bù. Tình hình này đã tạo ra một “nút thắt” đáng lo ngại, ảnh hưởng đến 5 km đầu tuyến trong phạm vi thi công của nhà thầu Lizen, vì thiếu sự hiện diện của đường vận chuyển vật liệu. Tại H.Vạn Ninh, vẫn còn tồn tại 400m đoạn tuyến trước 2 tịnh xá chưa được giải phóng, đã làm trì hoãn tiến độ thi công cầu khoảng 6 tháng so với kế hoạch ban đầu. Điều tương tự xảy ra ở gói thầu XL1 của dự án đoạn Bùng – Vạn Ninh (Quảng Bình), nơi mặt bằng đã đạt hơn 80% diện tích, nhưng thực tế, mặt bằng bị chia làm nhiều đoạn khác nhau, gây ra những khó khăn đáng kể trong việc vận chuyển vật tư và vật liệu, cùng với việc phát sinh chi phí lớn cho nhà thầu.
Bên cạnh đó, các yếu tố thời tiết không thuận lợi và việc bàn giao mỏ vật liệu cho nhà thầu thi công từ phía các địa phương chưa đáp ứng yêu cầu cũng đang ảnh hưởng đáng kể đến kết quả tổng cộng của việc giải ngân dự án. Một ví dụ rõ ràng là tình hình tại dự án Bãi Vọt – Hàm Nghi (Hà Tĩnh), trong đó việc cấp phép mỏ vật liệu đã làm trì hoãn quá trình giải ngân.
Theo Ban Quản lý Dự án Bãi Vọt – Hàm Nghi, cho đến ngày 14.7, thủ tục cấp phép cho 4 mỏ đất và 1 mỏ cát mới đã được phê duyệt có sự thẩm quyền. Tuy nhiên, sau đó, vẫn còn hàng loạt các thủ tục phức tạp liên quan đến việc chuyển đổi đất rừng, đất lúa, và đền bù đất cho những khu vực khai thác mỏ vật liệu cho cộng đồng và các bên liên quan.
Tình hình tương tự cũng diễn ra trên cao tốc tại tỉnh Quảng Ngãi, đoạn thuộc tuyến Quảng Ngãi – Hoài Nhơn (Bình Định), nơi công ty Cổ phần Tập đoàn Đèo Cả làm nhà thầu. Mặ despite tình trạng đã “sạch” hơn 90% mặt bằng, họ đã huy động hơn 1.800 công nhân và 700 xe cơ giới, thậm chí làm việc trong 2-3 ca/ngày, với tổng cộng 46 mũi thi công, nhưng vẫn không thể đạt tốc độ công trình mong muốn do phải chờ phê duyệt để khai thác mỏ đất đắp. Tương tự, tại miền Tây, đoạn Cần Thơ – Cà Mau cũng gặp trục trặc trong tiến độ xây dựng khi phải đợi hơn 90% lượng cát cần thiết để đắp nền đáp ứng nhu cầu thi công.
Mạnh tay với nhà thầu chậm tiến độ
Dự án có sự trễ tiến độ không chỉ xuất phát từ các nguyên nhân khách quan, mà Thanh tra Bộ GTVT cũng đã nhận diện rằng một phần nguyên nhân này nằm ở tốc độ triển khai thi công chậm của nhà thầu xây lắp. Đồng thời, còn có thêm sự thiếu hụt về nhân sự tham gia công tác quản lý dự án trực tiếp tại hiện trường từ các ban liên quan, với trung bình chỉ có 6 người tham gia, trong khi khối lượng công việc được giao đòi hỏi sự chú tâm và hiệu quả cao hơn.
Để khắc phục các vấn đề hiện tại và đảm bảo tiến độ các dự án được triển khai nhanh chóng, Bộ GTVT đã yêu cầu các ban quản lý và chủ đầu tư tại các dự án, dựa trên cơ sở mặt bằng và nguồn cung cấp vật liệu xây dựng, thực hiện việc chỉ đạo tư vấn giám sát cũng như nhà thầu xây lắp để kiểm tra và điều chỉnh lại cả tiến độ tổng thể và chi tiết. Điều này bao gồm việc phát triển kế hoạch huy động triển khai phù hợp. Qua việc này, chúng ta có thể xây dựng cơ sở để kiểm soát tiến độ, quản lý việc huy động thiết bị và nguồn nhân lực, và tổ chức các giai đoạn thi công sao cho đáp ứng đúng tiến độ hoàn thành dự án theo yêu cầu đã được đề ra. Đồng thời, cần có sự linh hoạt trong việc triển khai thi công trên công trường, không phụ thuộc quá mức vào mặt bằng và nguồn vật liệu xây dựng. Đặc biệt, cần huy động đầy đủ thiết bị và nguồn nhân sự, đặc biệt là các nhân sự thực hiện nghiệm thu và thanh toán theo các yêu cầu của dự án.
Trong buổi trực tiếp kiểm tra công trường các dự án hồi cuối tháng 8 vừa qua, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thắng đã rõ ràng bày tỏ quan điểm quyết liệt: không chấp nhận tình trạng thi công bị dừng lại vì thiếu mặt bằng hoặc vật liệu xây dựng thông thường. Ông yêu cầu các nhà thầu phải duy trì cuộn chiếu công việc, đảm bảo công địa đến đâu, công việc cũng phải tiến triển đến đó. Các phần đã hoàn thành của nền đường phải được kết hợp với việc xây dựng ngay các lớp móng và mặt đường. Ông cũng nhấn mạnh việc xử lý quyết liệt đối với các nhà thầu thi công chậm trễ, thậm chí đề xuất cắt giảm khối lượng thi công tại các dự án khác để tập trung nguồn lực vào dự án quan trọng này.
Lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả, một trong những nhà thầu uy tín đã cam kết tham gia xây dựng dự án cao tốc Bắc – Nam từ giai đoạn 1 tới giai đoạn 2, không ngừng khẳng định rằng Bộ Giao thông Vận tải vẫn đang dấn thân trong một tình thế khẩn trương và quyết liệt tại các công trường của các dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 1, sẵn sàng nối tiếp công việc vượt qua các thách thức trong quá trình tiến hành dự án. Với quy mô lớn, khối lượng công việc đáng kể, và mức đầu tư to lớn, những dự án này đòi hỏi sự quyết tâm mạnh mẽ để đảm bảo mục tiêu đã được Chính phủ giao là hoàn thành. Trong tinh thần đoàn kết và quyết tâm chung, tất cả các nhà thầu đều phải nỗ lực hết mình để vượt qua mọi khó khăn, đảm bảo tiến độ và chất lượng của dự án đáp ứng yêu cầu cao cấp.