Sự Cạnh Tranh Khốc Liệt: Các Huyện Ngoại Thành Đổ Về Trung Tâm Thành Phố
Dự kiến vào năm 2030, nếu tất cả các đề án quy hoạch phát triển của 5 huyện ngoại thành TP.HCM được thông qua, thành phố sẽ trở thành một đô thị với 6 thành phố trực thuộc, mở ra triển vọng mới cho sự phát triển của khu vực này.
Lên thành phố dễ hơn lên quận ?
Dựa trên dự thảo góp ý hoàn thiện đề án H.Bình Chánh thành quận hoặc thành phố (TP) vào ngày 22.9, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) đã đề xuất rằng H.Bình Chánh nên trở thành một TP trực thuộc TP.HCM trước năm 2030.
Theo Hệ thống Thông tin Địa lý (HIDS), Huyện Bình Chánh đóng vai trò quan trọng như một cửa ngõ chính phía tây nam của Thành phố Hồ Chí Minh, đóng vai trò là trung tâm giao thông nối kết TP.HCM với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, đồng thời thiết lập mối liên kết mạch lưới qua nhiều hoạt động kinh tế – xã hội với tỉnh Long An. Tuy nhiên, tình trạng hạ tầng giao thông nội bộ trong huyện, đặc biệt là các khu vực tiếp giáp và lân cận với tỉnh Long An, hiện vẫn đang gặp nhiều hạn chế và thiếu sót nghiêm trọng. Điều này đã tạo ra rào cản đáng kể trong quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế và mối liên kết giữa hai vùng này.
Bên cạnh đó, đất đai huyện vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả, trong khi bộ máy quản lý theo đơn vị hành chính nông thôn đối mặt với nhiều khó khăn, gặp khó khăn trong việc đạt được sự đột phá trong phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Mặt khác, so sánh với các tiêu chuẩn theo Nghị quyết về phân loại đô thị và Nghị quyết về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính và phân loại đơn vị hành chính, huyện không có khả năng chuyển đổi thành đơn vị hành chính cấp quận trong khoảng thời gian từ nay đến năm 2030.
Vì vậy, theo Hội Đồng Hạt Nhân Hành Chính H.Bình Chánh (HIDS), nhu cầu chuyển đổi từ đơn vị hành chính cấp huyện sang đơn vị hành chính cấp đô thị (mô hình TP thuộc TP) để H.Bình Chánh có điều kiện đầu tư hạ tầng, khai thác tiềm năng, và phát triển thế mạnh hiện nay là vấn đề cấp bách. HIDS đã đưa ra đề nghị công nhận H.Bình Chánh là thành phố Bình Chánh hoặc thành phố phía tây trực thuộc TP.HCM.
Trong báo cáo đầu kỳ về điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 và tầm nhìn đến năm 2060, liên danh tư vấn đã đề xuất một hướng phát triển không gian tổng thể cho thành phố, chia thành ba phân vùng quan trọng: vùng trung tâm đô thị lịch sử, vùng trung tâm đô thị mở rộng và các thành phố con trong thành phố. Bên cạnh TP.Thủ Đức, đã được phát triển, ba thành phố con mới sẽ được hình thành gồm TP.Nam Sài Gòn, TP.Củ Chi và TP.Cần Giờ.
Theo đề xuất này, TP.Nam Sài Gòn sẽ đóng vai trò là trung tâm công nghệ và sinh thái nước, tập trung vào sự phát triển của đô thị sáng tạo, kinh tế tri thức, công nghiệp văn hóa nghệ thuật, triển lãm, hội chợ và giải trí. TP.Cần Giờ sẽ phát triển thành một điểm đến du lịch sinh thái và trung tâm kinh tế biển, trong khi TP.Củ Chi sẽ trở thành một đô thị dịch vụ sinh thái môi trường và nông nghiệp, tập trung vào sản xuất công nghiệp hỗ trợ và đào tạo công nghệ phục vụ nông nghiệp cùng công nghệ sinh thái môi trường.
Ngoài ra, Huyện Hóc Môn cũng đã điều chỉnh hướng phát triển từ việc nâng cấp lên quận thành phố sang tập trung vào phát triển thành phố vì trong địa phương vẫn còn nhiều khu vực nông thôn không thể chuyển đổi thành đô thị.
Theo lý giải của UBND các huyện, Nghị quyết số 1211/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đề ra các tiêu chuẩn cho việc thăng cấp đơn vị hành chính. Theo quy định, để được nâng cấp thành quận, các huyện phải đáp ứng tiêu chí 100% đơn vị hành chính cấp xã của họ phải được chuyển đổi thành phường (phải có từ 12 phường trở lên) cùng với các tiêu chí khác. Tuy nhiên, để trở thành thành phố, tỷ lệ này chỉ cần đạt 65% (trong tổng số từ 10 đơn vị hành chính cấp xã trở lên) do mô hình này cân nhắc cả phát triển đô thị và nông thôn. Hiện tại, một số địa phương có xã phát triển mạnh với dân số lớn, mức độ đô thị hóa cao, và các chỉ tiêu kinh tế-xã hội tương đương với phường. Tuy nhiên, còn nhiều xã vẫn là xã nông thôn và cần thời gian hơn để phát triển đạt mức tương đương với phường. Do đó, việc trở thành thành phố dễ dàng hơn và mô hình này cũng sẽ đáp ứng được nhu cầu quản lý và phát triển của các địa phương.
Cả TP.HCM và Hà Nội đều đang tích cực nghiên cứu mô hình ‘Thành Phố Trong Thành Phố’ với hy vọng khám phá tiềm năng phát triển đáng kể cho bức tranh thủ đô. Trong bản đồ quy hoạch chung xây dựng thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, dự kiến sẽ xuất hiện hai TP trực thuộc Hà Nội, bao gồm TP phía bắc với Đông Anh, Sóc Sơn, và Gia Lâm; cùng với TP phía tây, bao gồm Hòa Lạc và Xuân Mai.
Với việc chọn sông Hồng làm trung tâm phát triển, các thành phố phía bắc và phía tây của Hà Nội đã mở ra một khả năng phát triển mới mẻ, hứa hẹn mang đến những cơ hội lớn cho cuộc sống của người dân và thúc đẩy sự tiến bộ đầy đủ của thủ đô, theo như mục tiêu đã được lãnh đạo UBND TP.Hà Nội đề ra.
Tên thành phố nhưng thẩm quyền vẫn chỉ ở quận
Cách đây 3 năm, Thủ Đức đã đi đầu trong việc áp dụng mô hình TP trong TP, mở ra nhiều cơ hội và hy vọng cho một tương lai sáng tạo và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, sau thời gian này, tưởng tượng về một Thủ Đức thúc đẩy sự sáng tạo, thu hút đầu tư, và đóng góp đáng kể cho ngân sách TP và khu vực kinh tế phía nam vẫn chỉ là một “giấc mơ”, và nhiều người đang trải qua sự thất vọng.
Báo cáo mới đây của TP. Thủ Đức đã làm rõ rằng thực tế, quyền hạn của TP.HCM chỉ giới hạn ở mức cho phép để giải quyết những vấn đề nhỏ tại địa phương, trong khi thẩm quyền của TP.Thủ Đức không vượt qua cấp quận, huyện. Mô hình tổ chức và nhiệm vụ cơ bản của TP.Thủ Đức vẫn duy trì tư cách là một đơn vị hành chính cấp huyện thuộc TP.HCM.
Anh Hà Bình, một cư dân sống tại khu Phường Thảo Điền, thành phố Thủ Đức, đã kỳ vọng rất nhiều khi Thủ Đức trở thành thành phố riêng biệt. Tuy nhiên, sau gần 3 năm kể từ khi ba quận được hợp nhất thành thành phố Thủ Đức, người dân như anh Bình không thấy rằng họ đã được hưởng nhiều lợi ích. Thay vào đó, họ phải đối mặt với nhiều thủ tục hành chính và vấn đề giấy tờ khó khăn hơn trước.
Anh Bình chia sẻ: “Khi thành phố được thành lập, chúng tôi phải làm lại mọi loại giấy tờ, mất rất nhiều thời gian. Hơn nữa, do quy trình chưa được hoàn thiện và nguồn nhân lực còn hạn chế, việc xử lý giấy tờ trễ hạn và kéo dài hơn trước đây. Điều này không chỉ gây phiền hà cho người dân mà còn khiến nhiều doanh nghiệp bức xúc về việc chậm trễ trong giải quyết thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến cơ hội kinh doanh của họ.”
Còn gây ra sự hạn chế đáng kể, Thành phố Thủ Đức hiện tại chỉ sở hữu thẩm quyền ngang với quận, huyện, và chưa thể tận dụng toàn diện tiềm năng của mình làm một phần quan trọng trong hệ thống chính quyền Thành phố. Điều này xuất phát từ việc TP.HCM chưa thực hiện quyết liệt việc phân cấp và ủy quyền cho Thành phố Thủ Đức trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả thẩm quyền cấp phép đầu tư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phê duyệt dự án đầu tư, và chế độ chính sách của cán bộ và công chức.
Do vậy, TP.Thủ Đức hiện tại vẫn tiếp tục tuân theo quyền hành của các quận, huyện theo đúng quy định của Trung ương. Ngoài ra, TP.HCM chưa thực hiện việc phân cấp và ủy quyền cho TP.Thủ Đức quản lý trực tiếp ba định chế quan trọng: Khu đại học quốc gia, Khu công nghệ cao và trong tương lai có thể là Trung tâm tài chính Thủ Thiêm (khi được thành lập), dẫn đến việc chưa thể khai thác hết tiềm năng của ba yếu tố quan trọng này: tri thức, khoa học – công nghệ và tài chính, như mục tiêu ban đầu đã đề ra.
Vì vậy, thực tế là TP. Thủ Đức vẫn phải tuân theo quyền hành của các quận, huyện theo quy định của các văn bản của Trung ương. Hơn nữa, TP.HCM vẫn chưa có sự phân cấp và ủy quyền cần thiết để TP. Thủ Đức có thể quản lý trực tiếp ba cơ sở quan trọng này: Khu Đại học Quốc gia, Khu Công nghệ Cao và Trung tâm Tài chính Thủ Thiêm (khi nó được thành lập). Do đó, TP. Thủ Đức vẫn chưa thể hiện được tiềm năng và sứ mạng ban đầu của mình như là ‘kiềng 3 chân: tri thức, khoa học – công nghệ và tài chính’.
